ભગવદ્ ગીતા (૩.૧૪)

ભગવદ્ ગીતાના ત્રીજા અધ્યાયનો ૧૪મો શ્લોક આ પ્રમાણે છે:

અન્નાદ્ભવન્તિ ભૂતાનિ પર્જન્યાદન્નસમ્ભવઃ |
યજ્ઞાદ્ભવતિ પર્જન્યો યજ્ઞ: કર્મસમુદ્ભવઃ ||

જેનો સીધો સાદો અર્થ થાય છે:
બધા દેહધારી પ્રાણીઓ અન્નથી ઉત્પન્ન થાય છે (પોષણ પામે છે) અને અન્ન વરસાદ (પર્જન્ય)થી ઉત્પન્ન થાય છે. વરસાદ યજ્ઞ કરવાથી થાય છે અને યજ્ઞ નિયત કર્મ કરવાથી થાય છે.

હવે તમને થતું હશે કે આજે વળી આ ભગવદ્ ગીતાનું જ્ઞાન આપવા કેમ બેસી ગયો? અને તેમાં પણ કોઈ નહી અને આ શ્લોક? તો એનું કારણ એવું છે કે ગયા શુક્રવારે હું એક યુવાન ગોરા બ્રહ્મચારીને સાંભળવા ગયો હતો. તે ભગવન્નામના મહિમા પર પ્રવચન આપી રહ્યાં હતા. ભગવાનનું નામ સમુહમાં લઈએ તેને સંકિર્તન કહેવામાં આવે છે, અને તેમણે શરૂઆતમાં કહ્યું હતું કે સંકિર્તન કરવું એ પણ એક યજ્ઞ છે, માટે ઘણી વખત ‘સંકિર્તન યજ્ઞ’ એવો મહાવરો વાપરવામાં આવે છે જે મેં પણ સાંભળ્યો છે. તો હવે મુદ્દાની વાત, તેમણે આ શ્લોકનું અર્થઘટન એવું કર્યું કે, યજ્ઞ એટલે સંકિર્તન, અને સંકિર્તન એટલે ભગવાનનું નામ. માટે, ભગવાનનું નામ લેવાથી (કે એનો જાપ કરવાથી) જ વરસાદ આવે છે, અને વરસાદથી અન્ન પાકે છે જેનાથી દરેક જીવોનું પાલન-પોષણ થાય છે. જો આપણે ભગવાનનું નામ નહી લઈએ તો વરસાદ નહી આવે અને દુકાળ પડશે. માટે ભગવાને કહ્યાં પ્રમાણે આપણે સંકિર્તન કરવું જોઈએ.

હવે આ આખા શ્લોકમાં ભગવાને સંકિર્તનની તો ક્યાંય વાત કરી જ નથી, અને ત્રીજા અધ્યાયમાં યજ્ઞ એટલે કે લાકડામાં ઘી અને હુતદ્રવ્ય હોમીને અગ્નિ રૂપે કરવામાં આવતાં યજ્ઞની જ વાત કરી રહ્યાં છે. તો પછી એમાં આ ભેળસેળ કરવાની ક્યાં જરૂર છે? હા, તમારે નામનો મહિમા ગાવો હોય તો ગાવને, પણ જે લોકો તમારામાં શ્રદ્ધા રાખીને આવે છે તેને એવું જ્ઞાન શું કામ આપવું કે જે તમને પણ પોતાને ખબર ના હોય? મનુસંહિતા (મનુસ્મૃતિ)ના તૃતિય અધ્યાયના ૭૪માં શ્લોકમાં પણ આ જ વાત કહી છે, પણ તદ્દન ઉલટા ક્રમમાં, એટલે કે તેમાં એમ કહ્યું છે કે…..

યજ્ઞમાં વ્યવસ્થિત રીતે હોમેલી આહુતિ, સૂર્ય સુધી પહોંચે છે, સૂર્યથી વરસાદ આવે છે, વરસાદભા અન્ન ઉપ્તન્ન થાય છે, માટે જ જીવ સંભવે છે (તે અન્નમાંથી પોષણ મેળવે છે).

આજે વિજ્ઞાન પણ સ્વિકારે છે કે યજ્ઞો કરવાથી એટલેકે કે અગ્નિ પ્રગટાવવાથી જે ધુમાડો ઉત્પન્ન થાય છે તે વાદળ બાંધવામાં ખુબ મદદરૂપ થાય છે. હવે આ જ વાત વર્ષો પહેલા મનુસ્મૃતિમાં કહી છે, જેનો અર્થ એમ કરી શકાય કે તે સમયનું આપણું ભારતવાસીઓનું, આર્યોનું વિજ્ઞાન એટલું સચોટ હતું. મારી અન્ય પોસ્ટ કૃષ્ણ: ઇતિહાસ કે કલ્પના? પરથી એ તો ફલિત થાય છે જ કે આપણું ખગોળશાસ્ત્રનું જ્ઞાન કેટલું બળવત્તર હતું, શૂન્યની શોધ આપણે કરી, એકડાની પાછળ ૫૦ મીંડા સુધીની રકમો આપણે જાણતા હતાં, દશાંશ પધ્ધતિની શોધ પણ આપણી છે, અને વરસાદ, જીવની ઉત્પત્તિ, વનસ્પતિ અને પ્રાણી બંને સજીવ છે, જેવી અનેક વિજ્ઞાનની વાતો આપણે હજારો વર્ષોથી જાણીએ છીએ. તો પછી આવા ભવ્ય વારસામાં આવતી સાચી વાતોને આમ પોતાના સ્વાર્થ મુજબ શું કામ વાળવાની જરૂર પડે છે? ગીતામાં શું કહ્યું છે તેનું દરેક વ્યક્તિ પોતપોતાની રીતે અર્થઘટન કરે છે અને કહે છે કે ગીતા તો ગુહ્ય જ્ઞાન છે, એનો સીધો અર્થ ના નીકળે તેના મર્મને જાણવો પડે. પણ શું કામ? જો એવું હોત તો ભગવાને અર્જુનને કાનમાં ના કીધી હોત ગીતા? છેક હસ્તિનાપુરમાં બેઠેલા સંજયને સંભળાય એટલે મોટેથી શું કામ કીધી?

આપણા હિંદુઓની આ જ તકલીફ છે, પોતે શાસ્ત્રો વાંચશે નહી અને પછી આવું અડધું પડધું જ્યાંથી સાંભળ્યું હોય તે બીજાઓ પાસે ઠપકારે રાખશે. પોતાને હિંદુ ગણાવનારામાંથી કેટલાએ ગીતા વાંચી હશે? અને ગીતા કદાચે વાંચી હોય તો તેથી આગળ શ્રીમદ્ ભાગવત કે પછી કોઈ વેદ વાંચ્યો હોય અને પછી પોતાને હિંદુ કહેવડાવતા હોય એવા કેટલા મળશે આપણને? આપણા ભાગવતમાં પણ આવી અનેક વાતો છે, જે આપણને ધર્મ પાલન કરતાં શીખવે છે. અને ધ્યાનથી વિચારીએ તો સમજી શકાય તેમ છે કે એમાં ક્યાંકને ક્યાંક વૈજ્ઞાનિક અભિગમ રહેલો છે, જે ચોક્કસ પણે જ સંશોધનને અંતે ઉદભવ્યો હોય. આ વિષય પર એક નહી અનેક લેખો લખાય એવા છે. જેમ જેમ અવસર આવતો જશે તેમ તેમ ઉભરો ઠલવાતો જશે.

આના જેવીજ એક વાત કરવી છે ‘ગીતા સાર‘ની, જેના પર કદાચ ટૂંક સમયમાં એકાદો નાનકડો લેખ લખાશે એવું લાગે છે.

||જય શ્રી કૃષ્ણ||

Advertisements

વિશે ધવલ સુધન્વા વ્યાસ
ખાડિયાવિસ્તારના નાના સુથાર વાડા (ઘણા નાના સુથારવાડાની પોળ પણ કહે છે)નો એક અમદાવાદી ગુજરાતી...

આપના પ્રતિભાવ જણાવશો.....

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: