વિકિપીડિયા અને બ્લૉગ્સ-એક સરખામણી

માતૃભાષાના મંડપ નીચે – ૨ શીર્ષક હેઠળ મુરબ્બી શ્રી જુગલકિશોરભાઈએ વેબગુર્જરી પર પ્રસિદ્ધ કરેલા સંપાદકિય પર મેં કરેલી ટિપ્પણી

હું અહિં આવ્યો તો હતો વિકિપીડિયા વિષે જણાવવા, પણ મેં જોયું કે અત્યાર સુધીમાં મળેલી ત્રણે-ત્રણ કોમેન્ટ્સ વિકિપીડિયા વિષે જણાવી ચૂકી છે. હું વિકિપીડીયાનો પ્રબંધક છું અને ઉપરની ત્રણે કોમેન્ટ્સ સાથે સહમત થઉં છું, હા, મુરબ્બી શ્રી વોરા સાહેબે જણાવ્યું તેમાં અને પછીની યોગેશભાઈની કોમેન્ટમાં થોડો વિરોધાભાસ જરૂર છે, છતાં તે બંને સાથે સહમત છું. વ્યોમભાઈએ પણ સમજાવ્યું જ છે, જે એકદમ સાચું છે. અંગ્રેજી વિકિપીડિયા જેટલી ઝડપથી ગુજરાતી વિકિપીડિયામાં ફેરફારો નથી થતા, એનું મોટું કારણ બંનેના સંખ્યાબળમાં ૧:૧૦૦૦નો કે કદાચ તેથી દસ ગણો કે સો ગણો ગુણોત્તર પ્રમાણ છે. હશે, જે હોય તે. વિકિપીડિયાની સરખામણી બ્લૉગ્સ સાથે કોઈ કાળે ન થઈ શકે. જેમ વર્તમાન પત્રોની સરખામણી નવલકથાઓ સાથે, નવલકથાઓની સરખામણી વ્રતકથાઓ સાથે કે આ ત્રણેમાંથી કોઈની પણ સરખામણી ગુજરાતી વિશ્વકોશ સાથે ન થઈ શકે, અને ગુજરાતી વિશ્વકોશની સરખામણી Encyclopædia Britannica સાથે ન થઈ શકે, તેમ જ ગુજરાતી વિકિપીડિયાની સરખામણી અંગ્રેજી વિકિપીડિયા સાથે ન થઈ શકે અને ન તો તેને અન્ય કોઈપણ ઓનલાઇન માધ્યમ સાથે સરખાવી શકીએ.

બ્લૉગ જગતનું જમાપાસું કહો તો જમાપાસું અને ઉધારપાસું કહો તો ઉધારપાસું, તે એ છે કે તેમાં જેને જેમ ફાવે તેમ લખી શકે છે. તેને કોઈ પડકારે તો એ પડકારરૂપ કોમેન્ટને લેખક પોતે ડિલિટ કરી શકે છે, કોમેન્ટકર્તાને બ્લૉક કરી શકે છે, વગેરે, વગેરે. એટલે કે મુદ્રણાલયોમાંથી છપાતા સાહિત્યની જેમ જ, આ સાહિત્ય પણ અસ્પૃશ્ય રહી શકે છે, અને આપણે તેને આમ નિસ્પૃહી રહેલું જોયું પણ છે. જેમ છાપામાં કોઈ સમાચાર, લેખ કે વિગત છપાઈ હોય, તેના વિરોધમાં કે તેની સામે વાંધો ઉઠાવતો પત્ર તમે અખબારના કાર્યાલયને લખ્યો હોય તો પણ તે છાપવો કે નહિ, કે તેનો ઉત્તર આપવો કે નહિ તે અખબારના તંત્રી કે માલિકના હાથમાં હોય છે, તેમ જ બ્લૉગ જગતમાં પણ એ સત્તા બ્લૉગના ઓનર (બ્લૉગર)ના હાથમાં હોય છે. એટલે આપણે જે બીક વિકિપીડિયા માટે બતાવીએ છીએ કે “…… એમાં સૌ કોઈને માહિતી મૂકવાની છૂટ હોઈ તે લખાણોની ચકાસણીનાં કોઈ ધોરણો ખરાં ? લખાણો પર સુધારાવધારા થતા હોય છે પણ એ બધા સુધારાની પણ સચ્ચાઈનું શું ?” ત્યારે આપણે આ જ પ્રશ્ન બ્લૉગના સંદર્ભમાં પૂછવાની દરકાર પણ કરતા નથી, અને ત્યાં તો આપણે બ્લૉગરના વિચારોની સ્વતંત્રતા અને વૈવિધ્યની વાહવાહ કરીએ છીએ. કેમ આવા બેવડા ધોરણો? શું કોઈ બ્લૉગ એવો છે જેમાં લખેલું લખાણ સુધારવાની છૂટ અન્ય કોઈ વ્યક્તિને હોય? પોતાના લખાણો ક્યાંથી લીધેલા છે તેની માહિતી અને સંદર્ભ આપતા બ્લૉગો કેટલા? આપણે આવા અસંદર્ભ બ્લૉગો પર તો કોઈ ખાસ પ્રશ્ન ઉઠાવતા હોઈએ એવું ખાસ ધ્યાને ચડતું નથી. તો વિકિપીડિયા પર પ્રશ્ન ઉઠે છે એનો મતલબ શું એમ જ કરવો ને કે વિકિપીડિયા પાસેથી લોકોની અપેક્ષા અનેકગણી વધુ છે? હું તો ચાહીશ કે લોકો જેટલી સંખ્યામાં બ્લૉગ્સ વાંચે છે તેટલી જ સંખ્યામાં પહેલા વિકિપીડિયા વાંચે. વિકિપીડિયામાં મળતી માહિતીને બ્લૉગ્સ પર મળતી માહિતી સાથે સરખાવી જુએ, જો કોઈ બ્લૉગમાં કોઈ માહિતી ખોટી છે તેમ લાગે તો તેના લેખકને તે સુધારવા માટે જણાવી જુએ અને પછી મુલવણી કરે.

તમે ઉઠાવેલા પહેલા પ્રશ્નના જવાબમાં મને તો એમ લાગે છે કે જાણીતા લેખકો અને વિવેચકોને પ્રિન્ટમીડિયામાં એ કામ કરવાથી અર્થોપાર્જન થાય છે, જ્યારે અહિં ફક્ત સમય વેડફાતો લાગે અને કાળે કરીને કદાચ દુશ્મનો પણ વધે, એટલે આ માધ્યમથી તેઓ દૂર રહેતા હોય તે સ્વાભાવિક છે.

બીજો પ્રશ્ન જે તમે ઉઠાવ્યો છે, તે જ મારી હૈયા વરાળ પણ છે, કે બ્લૉગજગતમાં મનફાવે તેમ લખવા કરતા મને તો મોટો વાંધો મનફાવે તેવા વ્યાકરણમાં અને મનફાવે તેવી જોડણીમાં લખવા સામે છે. મને તો હજુ સુધી એ સમજાતું નથી કે જો કોઈને લખવાનો એટલો બધો શોખ હોય તો કેમ તેઓ પોતાનું વ્યાકરણનું જ્ઞાન સુધારવાની કોશિશ નથી કરતા? આપણી પોતાની ભાષામાં લખવાનું મન થાય તો ભાષાને જાણવી તો જોઈએ ને? વિચારો ભલે પોતાના હોય, પણ ભાષાનું તો બંધન નડવું જોઈએ ને? હું પોતે પણ કોઈ વ્યાકરણનો કે જોડણીનો ખાં નથી, પણ હું જ્યારે લખતો હોઉં ત્યારે એટલી તો સભાનતા રાખું છું કે બને ત્યાં સુધી ભૂલ ના કરું, જો કોઈ જોડણીની ખબર ન હોય તો જોડણીકોશ, ભગવદ્‌ગોમંડલ કે ગુજરાતી લેક્સિકન જેવા હાથવગા માધ્યમમાં ચકાસણી કરી લઉં છું. એમ કરવું કશું અઘરૂં નથી, ઉપરથી એમ કરતા મારું જ જ્ઞાન વધે છે. પણ લોકોને ક્યારે એ સમજાશે? જો ખરેખર આપણી ભાષાને અને તેમાં લખાતા લખાણોને સમૃદ્ધ કરવા હોય અને લોકભોગ્ય બનાવવા હોય તો, સૌપ્રથમ તો ભાષાશુદ્ધિ માટેની જાગૃતિ આણવાની જરૂર છે. આપણે જે લોકો ફક્ત પ્રિન્ટમીડિયા જ વાંચે છે તેમને બ્લૉગ્સ વાંચતા કરીશું અને તે બ્લૉગ્સમાં સાર્થ, ઊંઝા, મહેસાણા, ભાવનગર, અમદાવાદ, લંડન, સીડની, વગેરે બધા જ પ્રકારની જોડણીઓ વંચાવીશું તો આપણી ભાષાની હાલત અત્યારે છે તેના કરતા પણ વધારે કફોડી થશે એમ નથી લાગતુ? આપણે આપણા ઘરે લગનપ્રસંગ લઈએ ત્યારે કેવું ઘરને ધોળાવીને અને સ્વચ્છ કરીને રાખીએ છીએ? દીવાળીમાં પણ કેમ નવી ચાદરો પાથરીએ છીએ? કેમકે ઘરે આવતા મહેમાનને આપણી ભીંતના ઉખડી ગયેલા પોપડા, કે ચાદરોમાં પડેલા કાણા, કે ગાદલા પર પડેલા છોકરાઓના મૂતરના ધાબા બતાવવામાં આપણને જેટલો સંકોચ થાય છે તેટલો જ સંકોચ બ્લૉગજગતમાં રહેલી જોડણી અને ભાષાની અરાજકતા બતાવવામાં થવો જોઈએ.

જો ભાષાના નિયમોની ચિંતાની વાત કરતા હોઈએ તો હું તો એવા લોકોથી પણ ખુશ નથી કે જે અન્ય જગ્યાએથી માહિતી લઈ આવે અને તમે કહો છો તેમ “પોતે ક્યાંક્યાંથી માહિતી લાવ્યા છે તેની લિંક મૂકીને પોતાની નિષ્ઠા અને જાગૃતિનો પરિચય કરાવતા જ રહે” આ વિધાન તમારા એ જ ફકરામાં આવે છે જેમાં તમે ભાષા કે સાહિત્યનાં ધારાધોરણોની, સાહિત્યસ્વરૂપોની કક્ષાની અને ભાષાના નિયમોની સામે પ્રશ્નો ઉઠાવ્યા છે અને એટલે એમ સમજી લઉં છું કે તમે ક્યાંથી લાવ્યાની લિંક મૂકનારને તાજના સાક્ષીની રૂએ આ પ્રશ્નોમાંથી બાકાત રાખો છો. શું કામ? જો નિષ્ઠા પારકા લેખક પ્રત્યે હોય તો પોતાની ભાષા-માતૃભાષા-માટે કેમ નહી? કોઈએ ભૂલ કરી હોય તો એ ભૂલ હું જ્યારે એ લખાણ મારા બ્લૉગ પર મેલતો હોઉં ત્યારે તો સુધારી શકું ને? ગુજરીમાંથી ચાર પાયાવાળું ટેબલ લાવ્યો હોઉં અને એ ડગુમગુ થતું હોય તો શું હું એને એમનું એમ રાખીશ કે એકાદ પાયાને છોલાવીને કે એની નીચે ગડી કરેલો કાગળ કે પૂંઠું મૂકીને ટેબલને ડગતું બંધ કરીશ? તો કોઈને ત્યાંથી લઈ આવેલું લખાણ ડગુમગુ થતા ટેબલ જેવું હોય તો તેના એક પાયાની નીચે ગડી વાળેલું પૂંઠું કેમ ન ખોસી શકાય?

ચાલો, મૂળ લેખ કરતા તો મારી ટીપ્પણી લાંબી ખેંચાઈ ગઈ, મારા બ્લૉગ પર તો હું લખતો નથી , પાછું મને કોઈ કહેશે કે પારકે રસોડે આટલું બધું કેમ રાંધી આવો છો?

Advertisements

વિશે ધવલ સુધન્વા વ્યાસ
ખાડિયાવિસ્તારના નાના સુથાર વાડા (ઘણા નાના સુથારવાડાની પોળ પણ કહે છે)નો એક અમદાવાદી ગુજરાતી...

8 Responses to વિકિપીડિયા અને બ્લૉગ્સ-એક સરખામણી

  1. વીકીપીડીયા કે વેબગુર્જરી બ્લોગ ઉપર જોડણીને બહુ મહત્વ આપવા જતાં રસ ઓછો થવાની પુરી શક્યતા છે.

    Like

    • મુલાકાતીઓને શું ખોટી જોડણીમાં જ રસ હોય છે? વેગું માટે સાચી જોડણીનો આગ્રહ ન રાખવું કદાચ શક્ય હોય, પણ જ્યારે વિકિપીડિયા પાસેથી લોકોની એટલી બધી અપેક્ષા હોય ત્યારે તેમાં ખોટી જોડણીને માન્ય ના જ રાખી શકીએ. તમને તો ખબર જ છે કે ત્યાં આપણે લખાણ લખતા લોકોને જોડણી સાચી વાપરવાનું કહેતા નથી, પણ જો ખોટી જોડણી કે વ્યાકરણ ધ્યાને ચડે તો સુધારી દઈએ છીએ. ફક્ત સાર્થ જોડણીને જ માન્યતા આપી હોવાને કારણે વિકીની મુલાકાત લેનારાઓ કે યોગદાન કરનારાઓ ઓછા થયા હોય એવું લાગતું તો નથી, જો કે હું ખોટો હોઉં એવું પણ બને.

      Like

  2. Suresh Jani says:

    વિકિપિડિયાએ કરેલું પ્રદાન અદ્‍ભૂત છે. આ લખનારે એમાં થોડુંક કામ કરેલું. પણ તેના નીતિનિયમો બંધનકારક લાગતાં એ છોડી દીધેલું. બાકી તમે અને તમારા સાથીઓએ નિસ્વાર્થ અને નામના કમાવાના / ખુશામતી પ્રતિભાવો મેળવવાના ભાવ સિવાય જે કામ કર્યું છે – એને સો સો સલામ.
    ————-
    બ્લોગિંગ એ જૂદી જ ચીજ છે. સામાન્ય માણસને વાણી સ્વાતંત્ર્ય આપવા માટે અને પ્રકાશકોની ચશમપોશીથી મુક્ત કરવા માટે બ્લોગિંગ કમ્પનીઓનો પાડ માનીએ એટલો ઓછો છે. ખાસ કરીને અમારા જેવા નિવૃત્ત અને પરદેશની એકલતાથી પીડાતા વયસ્કો માટે તો એ મોટો આશીર્વાદ છે.
    ———————
    ગુણવતા માટે કશું કહેવાની આ જણની ગુંજાઈશ નથી. કોઈ નિષ્ણાત એવું સ્પેલ ચેકર બનાવે જે એડિટિંગ સોફ્ટવેર સાથે ઓન લાઈન રહી, સુધારા સૂચવે ( અંગ્રેજીની જેમ ) – એ એક સારો ઉકેલ બને.

    Like

    • સુરેશભાઈ, સૌ પ્રથમ તો મારા બ્લૉગની મુલાકાત લેવા બદલ અને વિકિપીડિયનોની સરાહના બદલ આપનો ખૂબખૂબ આભાર.

      બીલકુલ સાચી વાત છે કે બ્લૉગીંગ એ ઘણાને માટે આશીર્વાદ સમાન છે, અને તમે ખરૂં જ કહ્યું કે, વિકિપીડિયાની અને બ્લોગની સરખામણી થઈ જ ન શકે.

      સ્પેલ ચેકરની જે તમે વાત કરો છો, તેની માંગણી ઘણા લોકો કરી રહ્યા છે, અને વિશાલ મોણપરા અને એવા અન્ય લોકો તે દિશામાં કામ પણ કરી રહ્યા છે. પરંતુ આપણી સમસ્યાનું નિરાકરણ ફક્ત એ સ્પેલ ચેકરથી નથી આવવાનું. આપણે ભાષાની અને તેના વ્યાકરણની પ્રાથમિક સમજ તો કેળવવી જ પડશે. પ્રાથમિક અને માધ્યમિક શાળામાં જે ગુજરાતી વ્યાકરના શીખવાડાય છે તેને યાદ રાખવું જ પડશે અને ભૂલી ગયા હોઈએ તો પુન:પાઠ કરવો પડશે. કેમકે આપણી ભાષામાં જોડણીમાં સહેજસાજ ફેરફાર થાય તો અર્થ બદલાઈ જાય છે. જો કે આ ફક્ત આપણી જ ભાષાની નહિ, દરેક ભાષાની, ખૂબી છે. અંગ્રેજી સ્પેલ ચેકરો પણ ઘણી વખત આવા છબરડા વાળી દે છે, એને માટે પણ લખનારે ધ્યાન તો રાખવું જ પડે છે કે કયો સ્પેલિંગ સાચો છે અને તે કયો વાપરવા માંગે છે. જેમકે reading અને riding, docking અને ducking, આ ફક્ત એક કે બે મૂળાક્ષરોની અદલાબદલીથી થતા તદ્દન જૂદા અર્થના સ્પેલિંગો છે, જાણ્યા વગર સ્પેલચેકરનો ઉપયોગ કરનારા આવા ઘણા ગોટાળા દરરોજ કરતા હોય છે. આપણી ભાષામાં તો “તે જ” અને “તેજ”, પાણી અને પાણિ, મા અને માં, જેવા અનેક ઉદાહરણો મળી આવશે. સ્પેલચેકર આવ્યા પછી પણ વ્યાકરણની દૃષ્ટિએ તો આપણે સભાનતા કેળવવી જ પડશે.

      Like

      • સ્પેલચેકર કામ આવે પણ એ પહેલાં અંગ્રેજીની જેમ એકરુપતા થવી જોઈએ. ગુજરાતી ટાઈપ કરવામાં જે ત્રાસ હતો એ યુનીકોડ આવતાં ઓછો થયો. હજી હીન્દી, મરાઠી ટાઈપ કરવામાં એકરુપતા આવી નથી અને મહારાષ્ટ્ર વીધાનસભામાં એ બાબત ચર્ચા થયેલ. ગુજરાત સરકારની ઘણી વેબ સાઈટો હજી ફોન્ટ ડાઉનલોડ કર્યા પછી વંચાય છે. એવું જ સમાચાર પત્રો બાબત છે.

        Like

  3. vin says:

    મુરબ્બી,
    ધવલભાઇ, બહુ સરસ કામ કરી રહ્યા છો. ખાસ અિભનંદન.જોડણી સુધારો તો સોનામાં સુગંધ ભળે.સુરેશભાઇના સ્પેલચેકર વિશે જણાવવાનું કે મોબાઇલફોનના ટચ સ્ક્રીનની કી માં તમારી સમસ્યાનો ઉકેલ સમાયેલો છે.નોંધપાત્ર વાત એ છે કે હવે મોબાઇલ ટચ સ્ક્રીનની કી ડેસ્કટોપ પર કેમ આવતી નથી તે એક વિચાર માંગી લેતો પ્રશ્ર્ન છે.વધુ સંવાદ માટે ઇમેઇલ……vpp1234@gmail. com

    Thanks & Regards

    Like

    • આભાર. હું પુરતો પ્રયત્ન કરું છું કે જોડણીની ભૂલો ના કરું, પણ ક્યાંકને ક્યાંક તો કચાશ રહી જ જાય છે. એ પણ એક દિવસ સુધરી જશે. તમે મોબાઇલના ટચસ્ક્રિનની ટચ કી વાળી વાત કરી તે મારે માટે પણ નવી છે. તે વિષે વધુ જાણવા ચાહીશ.

      Like

  4. નમસ્કાર!
    આપનો બ્લોગ ”દૃષ્ટિકોણ” વાંચ્યો અને આપે જે રચના અને કૃતિઓ આપના બ્લોગ ઉપર મૂકેલ છે તે ખૂબ જ ઉપયોગી અને સુંદર છે.
    આશા છે આપનો બ્લોગ દિનપ્રતિદિન સફળતાના ઉન્નત શિખરો પ્રાપ્ત કરે તેવી શુભકામનાઓ.
    આપ આપના બ્લોગ થકી ગુજરાતી ભાષાનો જે પ્રસાર – પ્રચાર કરી રહ્યા છો તે સંદર્ભે ગુજરાતીલેક્સિકોન ટીમ વતી અમો આપ સમક્ષ એક રજૂઆત કરવાની મહેચ્છા દાખવીએ છીએ.
    ગુજરાતીલેક્સિકોન એ સતત છ વર્ષથી ભાષાના પ્રચાર -પ્રસાર માટે કાર્ય કરે છે. ગુજરાતીલેક્સિકોનની વેબસાઇટ ઉપર 45 લાખથી પણ વધુ શબ્દો અને અંગ્રેજી – ગુજરાતી શબ્દકોશ, ગુજરાતી – અંગ્રેજી શબ્દકોશ, ગુજરાતી – ગુજરાતી શબ્દકોશ જેમાં સાર્થ-બૃહદ અને ભગવદ્ગોમંડલોન સમાવેશ થાય છે, હિન્દી – ગુજરાતી શબ્દકોશ, વિરુદ્ધાથી શબ્દો, કહેવતો, રૂઢિપ્રયોગ, પર્યાયવાચી શબ્દો, શબ્દ સમૂહ માટે એક શબ્દ, વિવિધ રમતો, ગુજરાતી જોડણી ચકાસક (સ્પેલચેકર) વગેરે જેવા વિવિધ વિભાગો આવેલા છે.
    આ ઉપરાંત, આ સમગ્ર સ્રોત વિના મૂલ્યે ડાઉનલોડ કરવાની સુવિધા પણ આપવામાં આવી છે.
    માતૃભાષાના સંવર્ધન અને પ્રચારના અમારા આ પ્રયાસમાં આપ પણ સહભાગી થાવ એવી અમારી ઇચ્છા છે. આ સંદર્ભે આપે ફકત આપના બ્લોગ ઉપર યથાયોગ્ય સ્થાને ગુજરાતીલેક્સિકોન (http://www.gujaratilexicon.com) અને ભગવદ્ગોમંડલ (http://www.bhagwadgomandal.com)વેબસાઇટની લિંક મૂકવાની છે. જેથી વિશ્વભરમાં સ્થાયી થયેલ કોઈ પણ વ્યક્તિ એ લિંક ઉપર ક્લિક કરી પોતાની માતૃભાષા સાથેનો સંબંધ જાળવી રાખી શકે. અમને આશા છે આપ આ કાર્યમાં અમારી સાથે જોડાશો. તો ચાલો સાથે મળી આપણી ગરવી ગુજરાતી ભાષાના પ્રચાર અને પ્રસાર માટે એક સહિયારો પ્રયાસ કરીએ. આપને આ સંદર્ભમાં કોઈ પણ પ્રશ્ન કે મૂંઝવણ હોય તો વિના વિલંબ આપ અમને ઈમેલ કરી શકો છો અથવા ફોન ઉપર પણ સંપર્ક કરી શકો છો. અમારો ફોન નંબર આ મુજબ છે – ૦૭૯ – ૪૦૦ ૪૯ ૩૨૫

    Like

આપના પ્રતિભાવ જણાવશો.....

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: