મારી લીટી મોટી કે તારી લીટી નાની?

વર્ષો પહેલા કદાચ ચોથા ધોરણમાં કે એમ સ્વામી વિવેકાનંદ વિષેની એક વાર્તા ગુજરાતી વિષયના પાઠ્યપુસ્તકમાં આવતી હતી તે યાદ છે? સ્વામી વિવેકાનંદ જ્યારે શાળામાં હતા ત્યારે તેમના શિક્ષકે બોર્ડ પર એક આડી લીટી દોરી અને વિદ્યાર્થીઓને કહ્યું કે આ લીટીને અડક્યા વગર ટૂંકી કરીને બતાવો. બધાને એક જ રસ્તો સૂઝતો હતો, ડસ્ટર વડે લીટી ભૂંસવાનો પણ તેમ કરવા પર પ્રતિબંધ હતો. વિચક્ષણ બુદ્ધિવાળા નરેન્દ્રએ (જે પાછળથી સંન્યાસ લઈને સ્વામી વિવેકાનંદ બન્યા) ચોક (કે ચાક) હાથમાં લીધો અને પાટીયા પર જ્યાં એ લીટી દોરેલી હતી એની ઉપર બીજી એક લીટી તાણી નાખી, આ લીટી શિક્ષકે દોરેલી લીટી કરતા મોટી હતી. આમ તેમણે શિક્ષકની લીટીને ભૂંસ્યા વગર તેને નાની સાબિત કરી બતાવી.

આમ તો આ વાર્તા પ્રેરણાત્મક વાર્તા (મોટિવેશનલ સ્ટોરી) ગણાય અને એ કારણે જ પાઠ્યપુસ્તકમાં સ્થાન પામી હશે, પણ જ્યારથી સમજણો થયો ત્યારથી એ વાત કદી ગળે ઉતરી નહી કે પોતાનો કક્કો ખરો કરીને બીજાને ખોટો પાડવાથી કેવી રીતે મહાન બનાય? કોઈ પણ લીટીને નાની કરવા માટે એની બાજુમાં, ઉપર કે નીચે એથી લાંબી લીટી શું કામ તાણવી પડે? આપણે પણ જીવનમાં અન્યને નીચા પાડવા કે બતાવવા માટે થઈને આપણી જાતને એમનાથી ચડિયાતા સાબિત કરતા હોઈએ જ છીએ, જે સૈદ્ધાંતિક રીતે જ ખોટું છે. એવી કેળવણીનો પાયો આવી વાર્તાઓમાં રહેલો છે.

આ બધું આજે કેમ યાદ આવ્યું એમ ના પૂછશો. થયું એવું કે સવાર સવારમાં પ્રાતઃકાળે અર્લિ મોર્નિંગ ઉઠ્યો ત્યારે મોબાઈલમાં એક બ્લૉગ અપડેટનો ઇમેલ આવ્યો હતો તે વાંચ્યો. બ્લૉગ સારા એવા જાણીતા મુરબ્બીશ્રીનો છે. નામ નહિ લઉં, કારણ એક જ કે જે મુદ્દો છે તેમાં તેઓ સીધી રીતે દોષી નથી કે નથી હું એમનો વાંક કાઢતો. તેઓ તો ફક્ત નિમિત્ત બન્યા છે. હા, તો વાત એમ છે કે બ્લોગમાં તેમણે એક વાર્તા લખી છે, એ વાર્તામાં એમણે ઔષધશાસ્ત્ર માટે લખ્યું કે “ઔષધશાસ્ત્ર (Medicine)ના પિતા હિપોક્રેટ્સ…” અને બસ, મારી પીન ત્યાં ચોંટી ગઈ. તે મુરબ્બી શ્રી કાંઈ ઇતિહાસની દૃષ્ટિએ તવારિખ નથી આપી રહ્યા, આ ઉલ્લેખ ફક્ત વાર્તાનું એક પાત્ર શું વિચારે છે તેની પૃષ્ઠભૂમિ બાંધવા જ લખાયું છે, એટલે તેના માટે અમારી વિકિપીડિયાની આદત મૂજબ સંદર્ભ માંગી ન શકું.

સવાલ એમ થયો કે ગ્રિક હિપોક્રેટ્સ ઔષધશાસ્ત્રના જનક કેવી રીતે હોઈ શકે? જો તે પિતા હોય તો આપણા ચરક મૂનિ અને સુશ્રુત શું બાળકો હતા? ખાંખાખોળા ચાલુ કર્યા, પહેલા તો આ વાત સાચી કે ખોટી એ તપાસ કરવી હતી જે આંશિક રીતે સાચી છે એમ પ્રતિપાદિત થયું. બીજે ક્યાંથી થાય ભાઈ? (અને બહેન? પણ, બસ!) વિકિપીડિયામા સ્તો. અંગ્રેજી વિકિપીડિયા હિપોક્રેટ્સ માટે કહે છે કે તે આધુનિક ઔષધશાસ્ત્રનો પિતા ગણાય છે (He is referred to as the “Father of Modern Medicine”), અને આવું કહેનારા ઓછામાં ઓછા ત્રણ સંદર્ભો છે (1. Grammaticos PC, Diamantis A (2008). “Useful known and unknown views of the father of modern medicine, Hippocrates and his teacher Democritus”. Hell J Nucl Med. 11 (1): 2–4. PMID 18392218.
2.Jump up ^ “Hippocrates”. Microsoft Encarta Online Encyclopedia. Microsoft Corporation. 2006. Archived from the original on 2009-10-31.
3.Jump up ^ Strong, W.F.; Cook, John A. (July 2007), “Reviving the Dead Greek Guys” (pdf), Global Media Journal, Indian Edition). હવે ‘(ફક્ત આધુનિક નહિ, સમસ્ત) ઔષધશાસ્ત્રના પિતા’ કોણ એ જાણવા ચરકનું પાનું ખોલ્યું અને ત્યાં સ્પષ્ટ લખ્યું છે કે તેઓ ઔષધશાસ્ત્રના પિતા તરિકે સુપ્રખ્યાત છે (He is well known as the “father of medicine”.) (સંદર્ભ: Dr. B. R. Suhasનું પુસ્તક https://books.google.co.uk/books?id=nEKFAwAAQBAJ&pg=PP18&dq=charaka+father+of&hl=en&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=charaka%20father%20of&f=false).

માટે મિત્રો, આપણે આપણા ભવ્ય વારસાને ભૂલીએ નહિ અને લોકોએ કરેલા દાવાઓથી ભરમાઈએ નહિ. આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિએ વિશ્વને ઘણું આપ્યું છે, વેદોથી માંડીને ઔષધશાસ્ત્ર અને શુન્ય અને બીજગણિત અને ત્રિકોણમિતિ અને બીજું ઘણું બધું. ભલે પછી ઇલિયાડ અને ઓડીસીને પાશ્ચાત્ય સાહિત્યની પુરાતનતમ કૃતિઓમાં ગણવામાં આવી હોય, આપણા વેદો અને મહાભારત એથી પણ વધુ પહેલા રચાયા હતા અને માટે તે (ફક્ત પાશ્ચાત્ય કે પૌરાત્ય નહિ, પણ સમગ્ર) સાહિત્યની જૂનામાં જૂની રચના ગણવામાં આવે છે. જે પાશ્ચાત્ય જગતને ભારતની મહાનતા સ્વિકારતા પેટમાં દુઃખે છે તે પશ્ચિમ, આધુનિક એવા વિશેષણો વાપરીને અન્ય લીટીઓને આપણી લીટી કરતા મોટી બતાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે, અને આપણા ઘણા ભારતીયો પશ્ચિમના ચશ્મા પહેરતા હોવાથી એમને પણ એ લીટીઓ મોટી દેખાવા માંડે છે.

અસ્તુ.

Advertisements

વિશે ધવલ સુધન્વા વ્યાસ
ખાડિયાવિસ્તારના નાના સુથાર વાડા (ઘણા નાના સુથારવાડાની પોળ પણ કહે છે)નો એક અમદાવાદી ગુજરાતી...

આપના પ્રતિભાવ જણાવશો.....

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / બદલો )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / બદલો )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / બદલો )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / બદલો )

Connecting to %s

%d bloggers like this: