માન્ચેસ્ટર ઓફ ધ ઈસ્ટ

સૌપ્રથમ આપ સહુને ગુજરાતીમાં સાલ મુબારક! અને સંસ્કૃતમાં નૂતન વર્ષાભિનંદન!

Imageઆજે વિકિપીડિયામાં અમદાવાદ વિષેના લેખમાં કોઈક રીતે જઈ ચડ્યો તો ધ્યાને આવ્યું કે ત્યાંના માહિતીચોકઠામાં અમદાવાદનું હુલામણું નામ માન્ચેસ્ટર ઓફ ધ ઈસ્ટ લખેલું છે. વિકિપીડિયામાં માહિતીચોકઠું એ છાપા કે સામયિકમાં લેખની વચ્ચે ચોકઠામાં લેખનો કોઈ અંશ હાઇલાઇટ કર્યો હોય છે તેવી રીતે વપરાતું એક ચોકઠું છે, જેમાં જે-તે લેખમાં રહેલી અગત્યની બાબતો ટૂંકમાં દર્શાવીહોય છે. દેશ, શહેર કે ગામ વિષેના લેખમાં જે તે સ્થળનું નક્શામાં સ્થાન, તેની વસ્તી, નેતા, ભાષા, વગેરે જેવી માહિતી સંક્ષેપમાં આપેલી હોય છે. હવે વાત એ છે કે આ ચોકઠામાં માન્ચેસ્ટર ઓફ ધ ઈસ્ટનો ઉલ્લેખ છેક ૧૦ જૂન ૨૦૧૨થી છે, મેં અનેક વખત વાંચ્યું પણ હશે, પણ કોઈક કારણે આજે મનમાં પ્રાશ્ન થયો કે, શું ખરેખર આજે પણ અમદાવાદનું હુલામણું નામ માન્ચેસ્ટર ઓફ ધ ઈસ્ટ કે માન્ચેસ્ટર ઓફ ધ ઇન્ડિયા છે?

આપણને આ નામ જ્યારે અમદાવાદનો મીલ ઉદ્યોગ ધમધમતો હતો ત્યારે મળ્યું હતું અને એનું કારણ હતું કે તે સમયે આપણી ઉપર અંગ્રેજોનું શાશન હતું. અંગ્રેજોના દેશમાં માન્ચેસ્ટર શહેર કાપડ ઉદ્યોગનું સૌથી મોટું કેન્દ્ર હતું અને ત્યાં પણ અમદાવાદની જેમ જ મસમોટો મીલ ઉદ્યોગ હતો. આમ એ વખતે અંગ્રેજોના બે શહેરોની સરખામણી તેના ઔધોગીકરણ અને તેમાં પણ ખાસ કરીને કાપડની મીલોને કારણે થતી. આઝાદી પછી અને મજૂર યુનિયનનોની દાદાગીરીને કારણે અમદાવાદનો મીલ ઉદ્યોગ મરણ પથારીએ પડ્યો અને લગભગ ૮૦ના દાયકાની શરૂઆત પહેલા તો તેણે કદાચ પોતાના આખરી શ્વાસ લઈ લીધા હતા. ૮૦ સુધી એ થોડાઘણા અંશે જીવિત હતો એ એટલા માટે કહું છું કે ૮૫ની સાલ સુધી અમે ખાડિયામાં રહ્યા, અને મારી સ્મૃતિમાં હજુ છે કે અમે રાત્રે ૧૦ વાગ્યાની, સવારે ૪ વાગ્યાની, વગેરે મીલની સાયરનો સાંભળતા. ઊનાળાના વેકેશનમાં પોળમાં રમતા હોઈએ ત્યારે રાતની સાયરન સાંભળીને ઘરે જવાની તૈયારી કરતા, અથવા કોઈ કારણે રમવાનું ચાલુ રાખઈએ તો પોળના કોઈ વડીલ ડોલ ભરીને પાણી રેડીને કહેતા કે હવે તો ૧૦ની (કે ૧૦.૩૦ની) સાયરન થઈ ગઈ, ઘરે જાવ. છાપરે સૂતા ત્યારે વહેલી સવારની સાયરનથી ઊંઘ ઊડી જતી. પણ ૮૩-૮૪ના વર્ષોમાં મારા પરમ મિત્રના પિતાશ્રીની મીલ બંધ થયાના સામાચાર મને યાદ છે. અને કદાચ એ જ અરસામાં આ બધી સાયરનો સંભળાતી બંધ થયેલી.

એ જ રીતે આપણી આઝાદી પછીના કાળમાં, એટલે કે ખાસ કરીને બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછીના સમયમાં જ્યારે બ્રિટન યુદ્ધની અસરોમાંથી બેઠું થવા માંડ્યું ત્યારે અને ત્યાર પછી બ્રિટનની કન્ઝર્વેટીવ સરકાર હસ્તક બીન-ઔધોગીકરણની હવા ચાલી તેમાં સપડાઈને માન્ચેસ્ટરનો મીલ ઉદ્યોગ પણ પડી ભાંગ્યો. ૧૯૬૩માં માન્ચેસ્ટરનું જે બંદર કાપડ અને મીલોના કોલસાની હેરફેર કરીને બ્રિટનના ત્રીજા ક્રમના બંદરનું સ્થાન પામ્યું હતું તે ૧૯૮૨માં કોઈ ખાસ વેપાર નહિ મળતો હોવાને કારણે બંધ કરી દેવું પડ્યું. એ જ અરસામાં માન્ચેસ્ટરની મીલો પણ બંધ પડવા માંડી અને દોઢ લાખ જેટલા લોકોએ પોતાની રોજીરોટી ગુમાવી.

આમ માન્ચેસ્ટર ઓફ વેસ્ટ અને ઈસ્ટ કદાચ એક સાથે ઉદિત થયા અને એક જ સાથે અસ્ત પણ થયા. અમદાવાદને એ નામ કોણે અને ક્યારે આપ્યું એ શોધવા છતાં હું જાણી નથી શક્યો. પણ આજે જ્યારે માન્ચેસ્ટર, માન્ચેસ્ટર નથી રહ્યું અને અમદાવાદ એવું અમદાવાદ નથી રહ્યું ત્યારે પણ શું અમદાવાદને એ નામ બંધ બેસે છે? કદાચ આજે અમદાવાદમાં કોઈ વિદેશી પર્યટક આવે, અરે કોઈ માન્ચેસ્ટરવાસી જ આવે અને આપણે કહીએ કે અમારું શહેર માન્ચેસ્ટર ઓફ ઈસ્ટ કે માન્ચેસ્ટર ઓફ ઇન્ડિયા કહેવાય છે તો શું તે સમજી શકે કે એવું કેમ હશે?

એના બદલે મને તો એમ લાગે છે કે હવે અમદાવાદનું હુલામણું નામ કર્ણાવતી હોવું જોઈએ. બિનસત્તાવાર રીતે ભા.જ.પ. તો આ શહેરને કર્ણાવતી કહે જ છે, અને એ જ રીતે અનેક હિંદુ અમદાવાદીઓ પણ પોતાના શહેરને કર્ણાવતી કહેવડાવવામાં ગૌરવ અનુભવે છે. ભલે રાજકરણીય-ઐતિહાસિક રીતે કર્ણાવતી નગર હતું કે નહિ, અને જો હતું તો એ આજના અમદાવાદની જ જગ્યાએ હતું એ કોઈ રીતે સ્પષ્ટ થયું ન હોય અથવા સ્પષ્ટ થયું હોય અને આજના કહેવાતા બુદ્ધિજીવીઓ એ સ્વીકારવા તૈયાર ન હોય, પણ તે શહેરની પ્રજા તો શહેરને કર્ણાવતી કહેવાડવામાં પોતાનું ગૌરવ સમજે છે. તો આજના પરિપ્રેક્ષ્યમાં અમદાવાદનું હુલામણું નામ કર્ણાવતી કેમ ન હોવું જોઈએ?

(તા.ક.: હિંદુત્વ વિરોધી તત્ત્વોએ, કોંગ્રેસીઓએ કે ભાજપ વિરોધીઓએ કર્ણાવતીના બદલે આશાવલ કે આશાપલ્લી નામોની ભલામણ કરવી નહિ… તેમની લખેલી કોમેન્ટ્સ એપ્રુવ કરવામાં નહિ આવે… )

નવરો બેઠો નખ્ખોદ વાળે….

હું થોડા વખત પહેલાં વિચારતો હતો કે આ દેશમાં કેટકેટલી સમસ્યાઓ છે. પેટ્રોલના ભાવ ૩-૪ વર્ષમાં દોઢા કરતા વધુ થઈ ગયા છે. ઘી, તેલ, ખાંડ, લોટ જેવી જીવનજરૂરિયાતની ચીજ વસ્તુઓ પણ લગભગ આ જ અરસામાં દોઢીથી બમણી મોંઘી થઈ ગઈ છે. બ્રેડ જેવો બ્રેડ મોંઘો થઈ ગયો છે. લોકો રોજે રોએ નોકરીઓ ગુમાવી રહ્યાં છે. સરકારે ચુંટણી પહેલા આપેલા વચનોમાંથી ભાગ્યે જ કોઈક વચન પાળ્યું છે. બાકી હતું તે આ વર્ષથી યુનિવર્સિટીઓની ફીમાં પણ ધરખમ વધારો કરીને વાર્ષિક £ ૯,૦૦૦ જેટલી ફી ઝીંકવામાં આવી છે. આ બધા સંજોગોમાં મને એક જ વિચાર આવતો કે, આપણા દેશમાં તો કોઈક નાનું સરખું કારણ પણ હોય તો લોકો સડક પર ઉતરી આવે છે, અહીં કોઈ કશું કેમ કરતું નથી? ૩-૪ મહિના પહેલા જ્યારે વિદ્યાર્થીઓએ ફી વધારા સામે રેલી કાઢી અને તેમાં પોતાનું વરવું રૂપ દેખાડ્યું, જેની ઝપટે પ્રિન્સ ચાર્લ્સ અને કેમિલા પણ ચઢી ગયા હતાં, ત્યારે થયું કે ચાલો, આ દેશમાં પણ લોકો સાવ નપાવટ નથી, તેમનું લોહી પણ ક્યારેક તો ઉકળે છે. પણ છતાં સવાલ એ જ રહેતો કે આવા આંદોલન એકાદ બે દિવસથી વધારે ચાલતા નથી અને પછી સહુ કોઈ સરકારે કરેલા નિર્ણયોને સ્વિકારી લે છે. આ દેશમાં શિક્ષણનું સ્તર આમે નીચું છે, મોટા ભાગના વિદ્યાર્થીઓ જી.સી.એસ.સી કે એ-લેવલ (આપણું એસ.એસ.સી. અને એચ.એસ.સી.) કરીને ભણતર છોડી દે છે. જ્યારે હવે આટલી આકરી ફી વધ્યા પછી, કેટલા લોકોને ડિગ્રી લેવી પોસાશે? પણ છતાં, એ આંદોલન પણ એક-બે રેલીઓ થઈને શાંત થઈ ગયું.

પેટ્રોલના ભાવ વધારા અને મોંઘવારી તથા બેરોજગારી સામે તો કોઈ આંદોલનના એંધાણ જ ના દેખાતા. અને હું ચકરાવે ચઢી જતો, કે આવું કેમ? સામાન્ય રીતે જાગૃત અને શિક્ષિત ગણાતો આ સમાજ આમ ગુંટણીયા કેમ ટેકવી દે છે? ત્યારે મને એક જ જવાબ દેખાતો, કે આપણા દેશમાં છાશવારે આંદોલનો થાય છે, તોફાનો-રમખાણો થાય છે, કેમકે લોકોની પાસે કામ નથી. આમદની નથી, અને નવરો બેઠો નખ્ખોદ વાળેના ન્યારે લોકો આવું કોઈક બહાનું મળતા ઝંપલાવી દેતા હોય છે. જ્યારે આ દેશમાં સહુની પાસે કામ છે, લોકો એટલું કમાય છે કે આ દેશમાં જેની પાસે અઠવાડિયે ૫૦ પાઉંડ ખિસ્સ ખર્ચીના હોય તેની ગણતરી ગરિબમાં થાય. હવે આટલા સમૃદ્ધ દેશમાં ગમે તેટલી મોંઘવારી વધે, કોને પડી હોય આંદોલનો કરવાની? જે કમાય છે તે સુખી છે, અને નથી કમાતા તે વધુ સુખી છે, કેમકે તેઓ સરકારી જમાઈઓ છે. સરકાર તેમને રહેવા ઘર, ખાવા-પીવા માટે દર અઠવાડિયે બેકારી ભથ્થુ, બાળકોના ભરણપોષણ માટે ભથ્થા આપીને, તેમની બોલતી બંધ કરી દે છે. તો પછી આંદોલનો કરવા નિકળે કોણં? જે સાવ ગરિબ છે, તે દારૂના અને ડ્રગ્સના નશામાંથી નવરો નથી પડતો. અને હું આવું વિચારીને પાછૂ ફરી વિચારમાં પડી જતો કે, શું મારા આવા વિચારો સાચા છે? પણ શનિવારથી મારા આ વિચારો સાચા હોવાની પ્રતિતીરૂપ ઘટનાઓ ઘટવા માંડી અને આજે સોમવાર થતાં-થતાં તો મારી આ માન્યતા દૃઢ બની ગઈ.

શનિવારથી લંડનમાં તોફાનો શરૂ થઈ ગયા છે. રવિવારે તો એમ લાગતું હતું કે કાબેલ પોલીસ અને ઠેરઠેર ગોઠવાયેલા સી.સી.ટીવી કેમેરાના ડરથી લૂંટફાટ કરતા અને નુકસાન કરી રહેલા તત્વો શમી જશે. પણ આજે દિવસભર એક પછી એક એમ અનેક વિસ્તારોમાં તોફાનો ફેલાયા છે. ગુરૂવારે પોલીસે ટોટનમ (tottenham)માં એક કાળા ડ્રગ ડિલરને ઠાર માર્યો તેના વિરોધમાં શનિવારે નિકળેલી રેલી હિંસક બની, અને ટોટનમ ટાઉન્સેન્ટરની દૂકાનો લૂંટી, અનેકમાં તોડફોડ કરી અને આગ ચાંપી. જે વ્યક્તિ પોલીસની ગોળીનો શિકાર બની હતી તે પોતે પોલીસની સાથે ઝપાઝપીમાં મરી ગઈ. માર્ક ડગન નામનો આ શખ્સ કોકેઇનનો દલાલ હતો, અને પોલીસ ઓપરેશન ટ્રાઇડન્ટ (ડ્રગ્સ ડિલર્સ અને યુઝર્સ માટે ચલાવાતો કાર્યક્રમ)ના ભાગરૂપે તેની ધરપકડ કરવા ગઈ હતી, જે દરમ્યા આ માણસે પોતાની પાસેથી પિસ્તોલ કાઢીને કદાચ પોલીસને ધમકી આપી, અને કોઈક કારણે પોલીસે તેને ગોળી મારીને હણી નાંખ્યો. આ વાતનો પ્રત્યાઘાત કાળી જનતાએ (માફ કરજો, મને અશ્વેત કે શ્યામ જેવા હલકા શબ્દો વાપરવા કરતાં, કાળા, ગોરા જેવા શબ્દો વધુ ઉપયુક્ત લાગે છે, માટે હું તેનો જ ઉપયોગ કરીશ. મારા ઉપર જાતિવાદનો આરોપ લાગતો હોય તો ભલે લાગે) હિંસક તોફાનો દ્વારા આપ્યો. શનિવારે ટોટનમ, વુડગ્રિન, એનફિલ્ડ જેવા ઉત્તર લંડનના વિસ્તારોમાં રમખાણો થયા હતાં. રવિવારે પણ છૂટા-છવાયા છમકલા થયાં. પણ આજે બપોર પછી એક-એક કરીને કાળી પ્રજાની બહુમતિ હોય તેવા લડનના લગભગ દરેક વિસ્તારો, જેમકે બ્રિક્સ્ટન, રોમફર્ડ, હેકની, લુઇશમ, ક્રોયડન, વગેરેમાં પણ હિંસા અને રમખાણો ચાલું થઈ ગયા અને આ દરેક જગ્યાએ લૂંટફાટ, હિંસા અને આગચંપીના બનાવો નોંધાયા.

આવું કેમ થયું? એના જવાબમાં એકતો પહેલું કારણ બેરોજગારી, ડ્રગ્સ, અને આફ્રિકા તથા કેરેબિયન દેશોમાંથી આશ્રિત તરિકે આવીને રહેલી પ્રજાની રફ લાઇફસ્ટાઈલ જવાબદાર છે. મારા મતે તો સૌથી મોટું કારણ બેરોજગારી છે. નવરા બેઠેલા લોકો શું કરે? અને તેમાં પણ અધુરામાં પુરૂં, આ દેશ મૂળ રંગભેદની નીતિવાળા લોકોને. અહીંની પોલીસ પણ કાંઈક અંશે તો જાતિવાદી ખરીજ. હા, કાળી પ્રજા એકદંરે વધુ ગુનાહિત પ્રવૃત્તિમાં સંડોવાયેલી હોય છે તે વાત સાચી, પણ પોલીસ પણ તેમને અને એશિયનો (પાકિસ્તાની, બાંગ્લાદેશી, ભારતીય મૂળના લોકો)ને વધુ ટાર્ગેટ બનાવતી હોય. અહીંના લગભગ દરેક લોકોમાં આ રંગભેદ તો જોવા મળે જ. આ ભેદભાવથી અકળાયેલી આ કાળી પ્રજાએ જે કાળોકેર વર્તાવવા માંડ્યો છે, તેનું શું પરિણામ આવશે અને કાલે શું થશે તેની ખબર પડતી નથી.

જે હોય તે, પણ આના પરથી લાગે છે કે, પોલીસતંત્ર અને વહિવટી માળખું ગમે તેટલું સુદૃઢ હોય જ્યારે જનતા વિફરે ત્યારે તેનું કશું નથી ચાલતું.

હિમવર્ષાનો વિરામ

અંતે આજે ચોથા દિવસે હિમવર્ષાએ વિરામ લીધો છે, અને જીવન થોડું રાબેતામુજબ થવા લાગ્યું છે. હું પણ આજે ત્રણ દિવસે ઓફિસ આવ્યો. જો કે રોજે એક કલાક લેતી મારી મુસાફરી આજે લગભગ બે કલાકે પુરી થઈ અને લંડન બ્રિજ સ્ટેશને ઉતરતી વખતે ટ્રેનના ડ્રાઈવરે ઘોષણા કરી કે “જો આપ પાછા ફરવાના હોવ તો (વાહિયાત સવાલ, કોણ સવારના પહોરમાં લંડન બ્રિજ સ્ટેશન ઉપર રહેવા માટે આવે છે?) મુસાફરી શરૂ કરતા પહેલાં તપાસ કરી લેજો કે ટ્રેનો ચાલું છે”. અને તે સાથે જ હૈયામાં ફાળ પડી કે, સાંજનો ભરોસો નથી. પણ એ તો પડશે એવા દેવાશે, હિંમતે મડદા તો ઢહેડે ખુદા…

હિમવર્ષા (ચાલુ….)

હા, પોસ્ટ પણ આગલા બ્લોગના અનુસંધાનમાં એટલે શીર્ષકમાં ચાલુ… અને બરફ પણ આજે સતત ત્રીજા દિવસે ચાલુ. ગઈકાલે આખો દિવસ ઘરે હતો, કેમકે સવારે દોઢ કલાક સ્ટેશન પર ઉભો રહીને આવ્યો, મલ્ટીપલ પોઈન્ટ ફેઇલરને કારણે ટ્રેનો ચાલતી નહોતી, પૃથા અને વ્રજની સ્કુલો પણ બંધ હતી, એટલે આખો દિવસ ઘરે બેસીને ચીપ્સ અને ફરાળ ખાધે રાખ્યાં (હા ભાઈ, કાલે અગિયારશ હતીને..!). આજે સવારે સ્ટેશન પહોંચવાની મૂર્ખામી ના કરી, કેમકે ઘરની પાછળથી જ રેલ્વે ટ્રેક પસાર થાય છે, પણ સવારે ઉઠતાં જ જોયું હતું કે પાટા બીલકુલ દેખાતા નથી, એનો અર્થ કે એકેય ટ્રેન પસાર થઈ નથી, એટલે નાહી-ધોઈને ઓનલાઈન Live Departure Boardમાં ચેક કર્યું તો બધીજ ટ્રેનો કેન્સલ બતાવે છે. એટલે આજે પણ ઘરે, અને વ્રજની સ્કુલમાંથી તો ટેક્સ્ટ પણ આવી ગયો કે “સ્કુલ ઇસ ક્લોસ્ડ ટુડે અલ્સો, ડ્યુ ટુ એડ્વર્સ વેધર”, ચાલો, આજે કયું પિક્ચર ડાઉનલોડ કરવું તે વિચારૂં છું, એક્શન રિપ્લે, ગોલમાલ ૩ અને ખીચડી જોઈ લીધા છે, હવે કયાં નવા કોમેડી બાકી રહ્યા? કે પછી આજે ઓનલાઈન કોઈક નાટક જોઈશુ? નીચેનાં ફોટા જુઓ એટલે ખ્યાલ આવે કે લંડનની હાલત કેવી છે.

૧લી તારીખે દેખાતા રેલ્વેના પાટા અને વૃક્ષો

૨જી તારીખે પાટા

પહેલા ફોટોમાં છે તે જ વૃક્ષો વધુ બરફ પડ્યા પછી

હિમવર્ષા અને સરકારી તંત્ર

સ્કોટલેન્ડ અને નોર્ધન ઇંગ્લેન્ડમાં છેલ્લા ૩-૪ દિવસથી હિમવર્ષા ચાલુ હતી, અને લંડનમાં ક્યારે અવે તેની ઘડીઓ ગણાતી હતી. જે ગઈકાલે (સોમવારે) મધરાતે આવી પહોંચી, અને આવી તે એવી કે હવે ૩ દિવસ સુધી જવાનું નામ નથી લેવાની. આજે સવારે ઓફિસ જવા નીકળ્યો ત્યારે લાગતું હતું કે ગયા બે વરસના અનુભવ પરથી આ વર્ષે સરકારી તંત્રો તૈયાર હશે, પણ ના, એ આશા ઠગારી નિવડી. સવારથીજ ટ્રેનો અડધો અડધો કલાક લેટ. ઘણી બધી બસો કેન્સલ, અને તે જાણીને સવારે તો આનંદ થયો કે ચાલો, સદનસિબે મારે બસનો ઉપયોગ કરવાનો નહોતો, ટ્રેન અને પછી ટ્યૂબ, બસ અને આપણે ઓફિસમાં. પણ સુસવાટાબંધ પવન અને બરફની ઝરમરમાં જ્યારે ૧૫ મિનીટ ચાલીને સ્ટેશને પહોંચ્યો ત્યારે જોયું કે બધી જ ટ્રેનો ઓછામાં ઓછી અડધો કલાક લેટ. પોણા નવને બદલે સાડા નવે ઓફિસ પહોંચ્યો. આખો દિવસ બારમા માળની કાચની દિવાલોમાંથી બહાર પડી રહેલો બરફ નિહાળે રાખ્યો અને ઘરે શેફાલી જોડેથી કેવો અને કેટલો સ્નો પડે છે તેનો અહેવાલ લીધે રાખ્યો. સાંજે ઘરે જવા નિકળ્યો અને ટ્યૂબ બરાબર ચાલતી હતી એટલે ફરી પાછી ખુશી થઈ, પણ જેવો લંડન બ્રિજ સ્ટેશન પહોંચ્યો કે ટોળેટોળા જોતાં જ ફાળ પડી, સ્ટેશનમાં ફક્ત એક જ ટ્રેન ઉભી હતી, અને ડિસ્પ્લે બોર્ડ કોરૂં. સિગ્નલિંગ પ્રોબ્લેમ અને બ્રોકન ડાઉન ટ્રેનને કારણે સાઉથ લંડનનો સમગ્ર ટ્રેન વ્યવહાર ખોરવાઈ ગયો હતો. છેલ્લ ૩ વર્ષથી ભારે હિમવર્ષા થાય છે, ગયા વર્ષે અહીં ઠંડીએ ૩૧ વર્ષનો રેકોર્ડ તોડ્યો હતો, અને આ વર્ષે કહે છે કે ગયા વર્ષનો પણ રેકોર્ડ તૂટવાનો છે. દર વર્ષે બરફ પડે ત્યારે સરકારી તંત્ર ઉંઘતું ઝડપાય છે, છાપાવાળાઓ તેમને માથે માછલા ધોવે, અને તે લોકો દલિલો કરે. આ વર્ષે પણ એવું જ થયું. કહેવાતા આ વિકસિત દેશમાં પણ ઉનાળામાં વધુ ગરમી પડે (વધુ એટલે ૨૫ ડિગ્રી કરતા વધુ) અને શિયાળામાં વધુ ઠંડી પડે (શૂન્યની નીચે પારો જાય) એટલે ટ્રેનો બંધ પડે, ટ્યૂબ્સ બંધ પડે, લોકો માંદા પડે, સિગ્નલિંગ સિસ્ટમ ખોરવાઈ જાય, વગેરે. ત્યારે એમ લાગે કે આન કરતાં આપણું વિકાસશિલ ભારત સારૂં, કે ઉનાળામાં ૪૮ ડિગ્રી ગરમીમાં પણ ટ્રેનો અને બસોતો તેના નિર્ધારિત સમય પ્રમાણે (હા, હવે એ લેટ તો બારે મહિના હોય છે, તેમાં ગરામી કોઈ ભાગ નથી ભજવતી) ચાલે.

હવે ખરેખર કાલની અને પરમદિવસની ચિંતા થાય છે, કેમકે આજે આજે અવિરત સ્નો ચાલું છે, જે આખી રાત પડવાનો છે, અને કાલે પણ, આખો દિવસ. જો અષાઢસ્ય પ્રથમ દિવસે આ હાલત હતી, તો કાલે ડિસેમ્બરસ્ય પ્રથમ દિવસે કેવી હાલત હશે? ચાલો, જે થાય તે, ઓફિસ તો જવું જ પડશે.

વાહ ખાડિયા…!

આજનાં ગુજરાત સમાચારમાં આ સ્ટોરી જોઈ અમારી સામેની પોળનું જ મકાન છે, મજા પડી ગઈ. વાહ ખાડિયા…! અને જો આવું ખરેખર થાય તો તો આપણા ખાડિયા-રાયપુર-સારંગપુરનો એ જમાનો ફરી પાછો આવી જાય, બોસ!

Sanatan Mandir, Crawley makes us feel at Vraj

Yes, You have read it correctly, Sanatan Mandir in Crawley (West Sussex, UK) makes you feel like you are in Vraj Dham (Gokul, Mathura & Vrindavan). Or at least, it did let me feel like I was somewhere in Vraj Dham on Gujarati New Year day (Govardhan Puja/Annakut). I must admit that the deities there are so beautiful and attractive that they remind you of any holy place of India, but they don’t remind Vrindavan, Gokul or Mathura, as in these Dham, except Krishna-Balaram Mandir, hardly there is any other mandir with such big deities. So, if it is not the deities, then what is that, that makes you feel at Vraj?

Well, if you go to Vraj Dham, the most popular activity is to visit Holy Places and sites where Krishna had performed Lilas (Pastimes). Being Krishna Bhakt I have visited Vrindavan several times and have always set on voyage of visiting such holy places. It is quite common there for the priests/Chobas/Pandas to close the curtain when they cite you entering their property or business premises (of course the temple, which they hold as property and/or business site). This forces you to sit down with them, and listen to their stories about the temple. When this routine lecture is done, you are presented with the options to donate different sums to the temple, and the curtain is only raised according the donations you offer to the priest. If you’ve run down on Money by having Darshan in all your previous temple visits, you must not dare to enter the sites, as you may get verbal abuse and sometimes curse (doubt very much about their efficacy though) for not donating properly, and you may be forced to leave temple without having Darshan.

One such beautiful experience I had once in Ranganath Mandir in Vrindavan. I was there few years back, with my wife and daughter, in the evening. This Mandir is in a huge campus, and the main entrance to the temple precinct, is like a Fort Gate. There were some touts (in sober language Pujya Chobajis or Pujya Pandajis) right there on the entrance, offering you the chance to empty your pocket for performing one or the other Puja, or selling flowers/Prasad. We refused to do any of them, so next offer was to leave our shoes/chappals and they will protect it for a small sum. I was fed up with such loot, so refused for that as well, and left our shoes on our own risk and entered the temple premises. One choba ran ahead of us to the temple, so obviously when we reached main temple, curtains were off. The Pujari there again canvassed us to perform some puja and donate, and also ascertained us that if we wouldn’t do so, we would rot in hell. We accepted that option to rot in hell but not to pay for Puja. Result? What can it be, we were on Satyagrah (after all I am from Mahatma Gandhi’s karma Bhumi, Gujarat) and sat there for more than half hour waiting for the priest to open curtain. He was so devoted to his business, that he didn’t do so. At last, he got another customer, who fell victims of his or his agents’ marketing tactics, and donated some amount. Now, we were hoping to see the deities behind curtains. But do you think that was possible? In Mafia world, we were forced to get off the temple hall as we were not the Yajamans, and ultimately we had to leave the temple without having Darshan. So this is all about what you experience in Vraj.

You would have, by now, got an idea of how we felt like in Vraj at Sanatan Mandir in Crawley. On Saturday, 6th Nov 2010, as it was Bestu Varsh for us, we decided to go to Mandir. We had been to Sanatan Mandir on Dhan Teras and had read notice on the board stating Annakut Darshan was from 8 am till 9 pm with Aratis at 10 am, mid day and 7 pm. We reached there just after 10.30 and to our surprise, curtains were off. Annakut was still being arranged and the flow of various Bhog items continued. As we visit there frequently, few people know us as well. So, we got a chance to volunteer for the Annakut arrangement. Around 11.30 everything was ready and Priest started offering Bhoga. The curtains were closed all this time, and Mandir was getting filled up by Shraddhalu Bhakts. Regular Arati time is 12.00 noon, so everyone was hoping to have Darshan that time. But, around 11.30 temple spokesmen and their assistants started selling Arati plates for £5 each. They got amazing response and they ran out of the thalis they had prepared with estimate. They had to rush to prepare more thalis and eventually they completely ran out of the stock. By then, it was already 12.20. Priest came out to ask the ‘Spokesman’ a few times whether he should open the curtain and perform Arati, but the he was refused. I was surprised about what was going on. Now, it seems that the fund that they had raised through ‘selling/renting’ aratis wasn’t enough. At 12.30 they started useless speeches and donation appeals (exactly the same as it happens in Vraj Dham). After few speeches they decided to auction the raising of curtain, and devotees were asked to bid, which started with £51 and reached the winning bid was £ 501. I was feeling happy that, at last we were close to have Darshan. But, it seems even insufficient to the temple committee to just let Deities appear against Devotees. They then decided to auction the Arati, now; this was a limit for me and few others. It was already 1.00 pm then, kids were bored and feeling hungry, and we were tired of the useless auctions and money collection. We left the mandir and saw few other families leaving as well. When i left the temple, I was telling Krishna in my mind that he has truly brought Vraj Dham in Crawley. I felt sorry for the lord that he himself was helpless with these money minded committee members.

I have seen them raising funds in almost each and every event held there at the mandir, but this was really a limit of blackmailing public. I have heard that the temple was built at the cost of £ 4 million, and they had raised r million prior to opening in May. And as they still needed the deficit, they kept on appealing for donations, and auctioned various events. But there are many other temples in UK, and in London, I have never seen such loot or Mafia culture and blackmailing in any other temple. Sanatan Mandir in Wembley is 10 times larger than this, Neasden Swaminarayan Mandir is also enormous. These temples must be having giant cost to just maintain, but they never “make you feel like you are in Vraj Dham“.

Jay Shri Krishna!

%d bloggers like this: